Luật Quốc tịch Việt Nam và Việt kiều: Những điểm cần biết trong năm 2026

Luật 79/2025/QH15 sửa đổi Luật Quốc tịch Việt Nam có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và tiếp tục định hình hồ sơ của Việt kiều trong năm 2026. Bài viết phân biệt ba việc thường bị nhầm lẫn: xác nhận mình vẫn có quốc tịch Việt Nam, xin trở lại quốc tịch sau khi đã mất và xin nhập quốc tịch. Quyền giữ quốc tịch nước ngoài không tự động; giấy miễn thị thực 5 năm vẫn là một lộ trình riêng.

Nếu trước đây bạn từng bỏ dở hồ sơ quốc tịch vì thủ tục phức tạp, những thay đổi năm 2025 đáng để xem lại. Tuy nhiên, điều quan trọng là xác định đúng tình trạng pháp lý của mình trước khi chọn thủ tục.

Người chưa từng mất quốc tịch Việt Nam không cần ‘xin lại’ quốc tịch; họ có thể cần thủ tục xác nhận quốc tịch. Người đã mất quốc tịch, người xin nhập quốc tịch lần đầu và người chỉ cần nhập cảnh dài ngày là ba nhóm khác nhau.

---

Đợt sửa đổi quan trọng của Luật Quốc tịch Việt Nam

Ngày 24/6/2025, Quốc hội thông qua Luật số 79/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quốc tịch Việt Nam. Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2025 và được hướng dẫn chi tiết thêm tại Nghị định 191/2025/NĐ-CP.

Mục tiêu của đợt sửa đổi gồm tháo gỡ vướng mắc trong quản lý quốc tịch, tạo điều kiện phù hợp cho một số người có quan hệ gia đình hoặc nguồn gốc Việt Nam, đồng thời thu hút người có tài năng và đóng góp cho đất nước. Không phải mọi Việt kiều đều được hưởng cùng một cơ chế.

Song tịch không phải quyền tự động

Pháp luật Việt Nam duy trì nguyên tắc một quốc tịch, đồng thời cho phép những trường hợp luật định được có thêm quốc tịch nước ngoài. Vì vậy, việc một người đã có hai quốc tịch, xin nhập quốc tịch hoặc xin trở lại quốc tịch cần được phân tích theo điều khoản áp dụng, không thể dùng một câu trả lời chung cho toàn bộ Việt kiều.

Đối với người xin nhập quốc tịch theo các diện được miễn một số điều kiện — như có vợ, chồng hoặc con đẻ là công dân Việt Nam; có cha, mẹ hoặc ông bà là công dân Việt Nam; có công lao đặc biệt hoặc có lợi cho Nhà nước — việc giữ quốc tịch nước ngoài còn phải phù hợp pháp luật nước đó, không được dùng quốc tịch nước ngoài gây phương hại đến quyền lợi hợp pháp, an ninh và lợi ích quốc gia của Việt Nam, và phải được Chủ tịch nước cho phép. Quan hệ gia đình hoặc nguồn gốc Việt Nam không tự động tạo quyền song tịch.

Thủ tục trở lại quốc tịch đã được mở rộng

Luật sửa đổi bỏ cách liệt kê hẹp các lý do được xin trở lại quốc tịch và cho phép người đã mất quốc tịch Việt Nam làm đơn để được xem xét. ‘Được nộp đơn’ không đồng nghĩa chắc chắn được chấp thuận; cơ quan có thẩm quyền vẫn thẩm tra nhân thân, hồ sơ mất quốc tịch, tên gọi, quốc tịch hiện có và các điều kiện liên quan.

Người được trở lại quốc tịch thường phải lấy lại tên Việt Nam trước đây. Nếu đồng thời xin giữ quốc tịch nước ngoài và thuộc trường hợp được phép, người đó có thể lựa chọn tên ghép giữa tên Việt Nam và tên nước ngoài; tên được ghi rõ trong quyết định của Chủ tịch nước.

Nộp hồ sơ từ nước ngoài

Người đang cư trú ở nước ngoài có thể nộp hồ sơ quốc tịch thuộc thẩm quyền tiếp nhận tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài theo thủ tục áp dụng cho từng loại việc. Đây không nên được mô tả đơn giản là một quyền hoàn toàn mới từ năm 2025, vì pháp luật và thủ tục trước đó đã có các kênh tiếp nhận hồ sơ từ nước ngoài trong một số trường hợp.

Nghị định 191/2025/NĐ-CP quy định hồ sơ, số bộ hồ sơ, giấy tờ chứng minh và quy trình phối hợp giữa cơ quan thụ lý, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao cùng Văn phòng Chủ tịch nước. Thời hạn thực tế có thể kéo dài nếu cần xác minh bổ sung hoặc hồ sơ thiếu thống nhất. Hãy dùng biểu mẫu hiện hành và hỏi cơ quan đại diện nơi nộp, thay vì chỉ dựa vào một mốc xử lý riêng lẻ.

Nới điều kiện nhập quốc tịch đối với một số quan hệ gia đình và nguồn gốc

Người xin nhập quốc tịch theo diện thông thường phải đáp ứng các điều kiện về năng lực hành vi, tuân thủ pháp luật, tiếng Việt, thường trú, thời gian thường trú và khả năng bảo đảm cuộc sống. Luật sửa đổi quy định các nhóm được miễn một phần điều kiện, nhưng phạm vi miễn khác nhau theo từng nhóm.

Người có vợ, chồng hoặc con đẻ là công dân Việt Nam có thể được miễn điều kiện về tiếng Việt, thời gian thường trú 5 năm và khả năng bảo đảm cuộc sống; họ vẫn phải đang thường trú tại Việt Nam. Người có cha, mẹ hoặc ông bà là công dân Việt Nam thuộc nhóm có thể được miễn cả điều kiện đang thường trú, cùng một số điều kiện khác. Đây là khác biệt quan trọng mà bài hướng dẫn cần nói đúng, thay vì gom mọi quan hệ gia đình thành một diện.

Giấy miễn thị thực vẫn là lộ trình không cần quốc tịch

Luật Quốc tịch sửa đổi không thay thế giấy miễn thị thực theo Nghị định 82/2015/NĐ-CP. Người Việt Nam định cư ở nước ngoài đủ điều kiện, cùng vợ, chồng và con là người nước ngoài thuộc diện luật định, có thể xin giấy miễn thị thực có thời hạn tối đa 5 năm; mỗi lần nhập cảnh thường được tạm trú tối đa 180 ngày.

Đây có thể là lựa chọn phù hợp nếu mục tiêu chính là thăm thân hoặc giải quyết việc riêng và ở lại dài ngày, nhưng chưa muốn thực hiện thủ tục quốc tịch. Giấy miễn thị thực không tạo ra tư cách công dân, quyền bầu cử hoặc toàn bộ quyền gắn với quốc tịch Việt Nam.

Lộ trình nào phù hợp với tình huống của bạn?

Trước hết, hãy xác định mình còn quốc tịch Việt Nam hay đã có quyết định cho thôi, tước hoặc mất quốc tịch. Sau đó mới cân nhắc xác nhận quốc tịch, trở lại quốc tịch, nhập quốc tịch hoặc chỉ xin giấy miễn thị thực. Tình trạng của cha mẹ, vợ/chồng, con và giấy tờ hộ tịch có thể làm thay đổi lộ trình.

Quốc tịch ảnh hưởng đến giấy tờ định danh, ngân hàng và nhiều quyền dân sự, nhưng không nên chọn thủ tục chỉ vì một mục tiêu tài chính duy nhất. Hãy xem riêng quy định về đất đai, nhà ở, thuế và ngoại hối đang áp dụng cho giao dịch dự kiến.

Những điều đợt sửa đổi không thay đổi

Trong quan hệ với cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam trên lãnh thổ Việt Nam, công dân Việt Nam đồng thời có quốc tịch nước ngoài được xác định theo quốc tịch Việt Nam, trừ trường hợp luật hoặc điều ước quốc tế có quy định khác. Việc được giữ quốc tịch nước ngoài không có nghĩa người đó luôn có thể chọn dùng hộ chiếu nào để áp dụng quy chế thuận lợi hơn trong mọi thủ tục tại Việt Nam.

Quyền liên quan đến đất, nhà ở và thừa kế vẫn do pháp luật chuyên ngành điều chỉnh. Quốc tịch Việt Nam, tình trạng người Việt Nam định cư ở nước ngoài, loại bất động sản và thời điểm giao dịch đều có thể ảnh hưởng kết quả. Không nên rút gọn thành công thức ‘có quốc tịch thì toàn quyền, có gốc Việt thì quyền hạn chế, còn lại chỉ nhận tiền’; hồ sơ tài sản cần được tư vấn riêng.

Thời gian chờ đối với người từng bị tước quốc tịch

Người đã bị tước quốc tịch Việt Nam chỉ được xem xét cho trở lại quốc tịch sau ít nhất 5 năm kể từ ngày có quyết định tước quốc tịch. Cần phân biệt trường hợp này với người có quyết định cho thôi quốc tịch hoặc người cần xác định lại mình có thực sự đã mất quốc tịch hay không. Hãy dựa vào quyết định và hồ sơ quốc tịch cụ thể, không suy đoán từ việc đã nhập quốc tịch nước ngoài.

ZoltMoney hỗ trợ ở đâu?

Dù bạn chọn xác nhận quốc tịch, trở lại quốc tịch hay chỉ sử dụng giấy miễn thị thực, việc chuyển tiền vẫn cần đúng tên người nhận và tài khoản. Kiểm tra tỷ giá hiện tại của ZoltMoney trước khi gửi tiền cho lệ phí hồ sơ, mua nhà hoặc hỗ trợ gia đình. Nếu giao dịch liên quan tài sản, hãy đọc thêm hướng dẫn về quyền sở hữu và ngân hàng của Việt kiều trước khi chuyển khoản lớn.

Câu hỏi thường gặp

Luật số 79/2025/QH15 là gì?

Đây là luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quốc tịch Việt Nam, được Quốc hội thông qua ngày 24/6/2025 và có hiệu lực từ 1/7/2025. Nghị định 191/2025/NĐ-CP quy định thêm về hồ sơ và tổ chức thi hành.

Người ở nước ngoài có phải về Việt Nam để nộp hồ sơ trở lại quốc tịch không?

Người cư trú ở nước ngoài có thể nộp hồ sơ thuộc diện tiếp nhận tại cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Cần hỏi đúng cơ quan đại diện về loại hồ sơ, biểu mẫu và giấy tờ chứng minh; không nên coi đây là một thủ tục hoàn toàn mới chỉ xuất hiện từ năm 2025.

Luật Quốc tịch sửa đổi có làm thay đổi giấy miễn thị thực 5 năm không?

Không trực tiếp. Giấy miễn thị thực hoạt động theo Nghị định 82/2015/NĐ-CP và là lộ trình nhập cảnh riêng, không tạo quốc tịch Việt Nam. Người đủ điều kiện vẫn phải nộp hồ sơ chứng minh nguồn gốc hoặc quan hệ gia đình.

Ai được miễn một số điều kiện khi xin nhập quốc tịch?

Người có vợ, chồng hoặc con đẻ là công dân Việt Nam được miễn tiếng Việt, thời gian thường trú 5 năm và khả năng bảo đảm cuộc sống, nhưng vẫn phải đang thường trú. Người có cha, mẹ hoặc ông bà là công dân Việt Nam cùng một số nhóm đặc biệt có phạm vi miễn rộng hơn theo Điều 19.

Quy định từ bỏ quốc tịch nước ngoài hiện được áp dụng thế nào?

Nguyên tắc chung vẫn là người xin nhập quốc tịch Việt Nam phải thôi quốc tịch nước ngoài. Một số nhóm tại khoản 2 và khoản 3 Điều 19 có thể được giữ quốc tịch nước ngoài nếu đáp ứng điều kiện và được Chủ tịch nước cho phép. Đây là ngoại lệ theo hồ sơ, không phải quyền chung của mọi Việt kiều.

Người từng bị tước quốc tịch phải chờ bao lâu mới được xin trở lại?

Ít nhất 5 năm kể từ ngày có quyết định tước quốc tịch. Quy tắc này dành cho trường hợp bị tước quốc tịch; người có quyết định cho thôi quốc tịch hoặc người chưa chắc đã mất quốc tịch cần xác định theo hồ sơ riêng.